W historii Gorlic są miejsca, które częściowo zmieniały swoje funkcje, nazwy i użytkowników, pozostawały jednak żywą częścią miasta. Ruska Bursa przy ulicy. Sienkiewicza należy właśnie do tej grupy. To budynek, który miasto dobrze zna już od ponad stu lat, nawet jeśli nie zawsze zdaje sobie z tego sprawę. Przed miesiącem udało się zakończyć termomodernizację budynku, którego właścicielem jest Stowarzyszenia “Ruska Bursa” w Gorlicach.
Ruska Bursa powstała w bezpośrednim związku z rozwojem Gorlic na początku XX wieku. Gdy w 1906 roku otwarto gimnazjum, miasto zaczęło przyciągać młodzież z całego regionu. Dla młodzieży z okolicznych wsi (ale też z dalszych terenów) pojawiła się szansa nauki, lecz jednocześnie realny problem zakwaterowania. Ruska Bursa, uruchomiona w 1907 roku, była odpowiedzią na tę sytuację i na potrzeby społeczności ruskiej (rusińskiej) - obecnie częściej określanej jako łemkowska - która stanowiła wówczas dominującą grupę ludności zamieszkującej region na południe od Gorlic. Była to pierwsza tego typu placówka w mieście. Kolejne dwie powstały nieco później - w 1910 r. bursa polska, ufundowana i utrzymywana przez Władysława Długosza oraz w 1912 r., bursa rusko-ukraińska, będąca filią Ruskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie.
Na cel zakupiono dużą, podmiejską willę z przestrzennym ogrodem, położoną przy ówczesnej ulicy Żmigrodzkiej. Już po kilku latach użytkowania organizacja Towarzystwo Ruska Bursa (tworzone i utrzymywane z datków Łemków), postanowiło znacząco rozbudować obiekt ze względu na rosnące potrzeby społeczności łemkowskiej. Autorem projektu rozbudowy był Jan Wilczyński - architekt i budowniczy miejski w Gorlicach - obiekt miał mieć znacznie rozbudowaną bryłę i bogatą dekorację elewacji. Rozbudowy w takim zakresie nie udało się wtedy zrealizować.
Dynamiczny rozwój placówki przerwała I wojna światowa. W czasie bitwy gorlickiej w 1915 roku, budynek uległ uszkodzeniom, ale szybko stał się schronieniem dla ludności cywilnej z samych Gorlic - rodzin, które straciły domy w wyniku działań wojennych.
Po II wojnie światowej i po wysiedleniach Łemków, Bursa została odebrana właścicielom w wyniku nacjonalizacji i przeznaczona na oddział zakaźny Szpitala Powszechnego w Gorlicach. Przez kilkadziesiąt lat budynek służył gorliczanom w zupełnie innej roli. Adaptacja szpitalna znacząco zmieniła układ wnętrz i częściowo zatarła pierwotny charakter tego miejsca.
Niedługo po zmianach ustrojowych w 1989 roku Łemkowie zaczęli starania o odzyskanie Bursy. Był to trudny i długi proces. Ostatecznie udało się to dopiero w 2009 roku i mniej więcej w tym czasie przeprowadzono też pierwsze większe remonty (wymieniono dach, stolarkę, instalacje, osuszono i odgrzybiono fundamenty). We wcześniejszych latach (organizacja wznowiła działalność w 1991 roku) Stowarzyszenie “Ruska Bursa” dzierżawiło budynek na cele swojej aktywności.
Ruska Bursa od lat świadomie i konsekwentnie działa na rzecz zachowania, ochrony i rozwoju kultury łemkowskiej, pozostaje przy tym jednym z tych miejsc w Gorlicach, które są mocno zakorzenione w tradycji i historii regionu. Stowarzyszenie od lat współpracuje z lokalnymi organizacjami, instytucjami kultury, szkołami i samorządami.
W Bursie odbywają się spotkania, koncerty, wykłady, warsztaty, prowadzona jest biblioteka, wydawane są różnego rodzaju publikacje, działa zespół muzyczny, i w końcu - jest to siedziba radia LEM.fm, którego jeden z nadajników znajduje się w samych Gorlicach, czyniąc go także lokalną rozgłośnią radiową z muzyką etniczną i wiadomościami z regionu (LEM.fm Gorlice 106,6 MHz). Bursa jest również ośrodkiem naukowo-badawczym, z dużym archiwum, pracownią cyfrową i wydawnictwem.
Bursa jest miejscem, które w naturalny sposób stało się wielofunkcyjną instytucją, zachowując swoją tożsamość - jest ważnym miejscem dla łemkowskiej społeczności.
Zeszłoroczna termomodernizacja była kolejnym ważnym etapem w historii obiektu. Dzięki niej budynek nie tylko poprawił swoje parametry techniczne, ale również odzyskał czytelność architektoniczną, której realizację przewidywały już przedwojenne projekty Jana Wilczyńskiego.
W ramach modernizacji podkreślono historyczny układ elewacji, częściowo odtworzono i wyeksponowano gzymsy oraz detale podziałów architektonicznych, uporządkowano strefę wejściową, wprowadzono spójne elementy małej architektury (balustrady, lampy) nawiązujące do galicyjskiego charakteru budynku. Prace wykonała firma usługowo-handlowa “RT-BUD” Tomasz Kuziak z Bartnego. Projekt architektoniczny wykonała Iwona Iskra-Krynicka (NASZA Pracownia Projektowa w Gorlicach).
Termomodernizacja budynku została zrealizowana w ramach zadania pn. Renowacja i modernizacja budynku Stowarzyszenia Ruska Bursa w Gorlicach - I etap prac dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego w wysokości 350 000 zł oraz przy merytorycznym wsparciu miasta Gorlice.
Choć Bursa powstała jako internat dla młodzieży ruskiej (rusińskiej), nigdy nie była instytucją zamkniętą ani obok Gorlic. Przeciwnie - była i jest częścią miejskiej tkanki i historii.
Źródło: Stowarzyszenie Ruska Bursa w Gorlicach